Hydrocultuur:
de reinigende en ontspannende werking van water

Water heeft uitstekende genezende eigenschappen. Het kan ons stimuleren maar ook rust geven, afhankelijk van het gebruik ervan.  Het verbetert de huid, omdat het afvalstoffen en dode cellen laat afvloeien.  Het bevordert de bloedsomloop en de werking van het hart.  Het kan pijn verzachten en stijve, vermoeide spieren ontspannen.

De badcultuur

Het is niet bekend wanneer men voor het eerst besefte dat water een grote invloed heeft op de gezondheid.  Reeds in de Steentijd kende men in verschillende culturen overal ter wereld het zweetbad.  Dit was een met gloeiende stenen verhitte grot, hut of tent, die hevig zweten bevorderde.  Achteraf zocht men afkoeling in de vrije natuur, al dan niet door het nemen van een koud bad.  De oermens onderkende wel de hardende en heilzame werking van zo’n bad, maar het maakte vooral deel uit van riten en godsdienstige ceremonieën.

In India werd en wordt het bad beschouwd als zinnebeeld van reiniging en wedergeboorte.  Nog altijd is het baden in de Ganges een belangrijke gebeurtenis.  De religieuze betekenis van het baden kwam ook tot uiting in de reinigingsrituelen van het oude joodse volk.

Alle vroege vormen van badcultuur bereikten hun eerste hoogtepunt in de Grieks-Romeinse Oudheid.  De oude Grieken namen koude baden in een rivier of in de zee, maar ook warme baden in daartoe speciaal ingerichte vertrekken.  Gewoonlijk waren de baden voor het publiek verbonden aan een "gymnasium", in de Oudheid de benaming voor een sportschool met oefenterreinen.  Het bad diende niet alleen voor reiniging van het lichaam, maar ook voor de verzorging ervan, speciaal na het beoefenen van sport.

In de 5de eeuw v. Chr. werden baden ook verbonden aan tempels en gebouwencomplexen waar de geneeskunst werd beoefend.  Deze waren bij voorkeur gelegen in de nabijheid van een warmwaterbron, waaraan geneeskrachtige eigenschappen werden toegeschreven.

De Romeinen legden in feite de basis voor de West-Europese badcultuur.  Geen ander volk besteedde zoveel aandacht aan de hygiëne en de verzorging van het lichaam.  In tal van huizen kwam reeds een badkamer voor.  De Romeinen bouwden ook publieke badhuizen en openluchtzwembaden, die later uitgroeiden tot "thermen".  Dit waren zeer luxueus ingerichte badhuizen die bovendien een sociale functie vervulden.  Men kwam er naartoe om zich te ontspannen, maar baden was de voornaamste bezigheid.  Er waren koud-, lauw-, en warmwaterbassins, zweetbaden, massagezalen, gymnastiekzalen, speelruimten, winkels en bibliotheken.  Gasten vermaakten zich in hallen van roze marmer, versierd met fraaie beeldhouwwerken.  Fonteinen, koepels en gewelven benadrukten de uiterst luxueuze sfeer.

Met de val van het Romeinse Rijk raakte de badcultuur danig in verval.  In de eerste helft van de middeleeuwen gingen zedelijke normen een rol spelen en werd bv. gemengd baden verboden.  Het baden gebeurde daarom meer en meer binnenshuis.  Nochtans hadden de baden ook in deze tijd een tweevoudige reiniging tot doel: deze van het lichaam èn van de geest.  Een ritueel bad ging bv. vooraf aan de opneming in een kloosterorde, aan kerkelijke feesten en aan het huwelijk.  Men kende eveneens het zweetbad, dat gewoonlijk een naast het woonhuis opgericht badhuisje was.

Tegelijk met de opbloei van de steden in de elfde eeuw vermenigvuldigden zich opnieuw de publieke badhuizen.  De badmeesters verenigden zich in stedelijke gilden en hielden zich vaak ook bezig met massage, haarkappen en aderlatingen.  In de loop van de 17de en 18de eeuw verdwenen de badhuizen langzamerhand.  Oorlogen en ziekten deden immers de toeloop verminderen.  Zelfs privé-baden werd beperkt.  In het Barok- en Rococotijdperk tenslotte werd het lichaam sterk verwaarloosd.

Nadat de badkuur in de vergetelheid was geraakt, kwam de "drinkkuur": het drinken van bronwater vormde nu het belangrijkste onderdeel van de kuurtherapie.  Maar net als de vroegere badhuizen hadden ook de kuuroorden een sociale functie.  Zij waren een ontmoetingsplaats voor de adel, aristocraten, rijke kooplieden, diplomaten, geleerden en kunstenaars die zich een verblijf in een duur kuuroord konden veroorloven.  De "kwalen" waarvan men wilde herstellen, dienden slechts als excuus voor een aangenaam verblijf.  Een kuuroord was nauwelijks compleet zonder salon, feestzaal, en speelzaal.  Vandaar dat casino’s ook nu nog in vele badplaatsen te vinden zijn.

Kuuroorden

Maar voor de elite verdween de aantrekkingskracht van de kuuroorden, toen ook minder kapitaalkrachtigen zich een gezondheidskuur konden permitteren.  Tegelijkertijd werd een begin gemaakt met een wetenschappelijke aanpak van de behandelingen.  Medici onderzochten de chemische samenstelling van de verschillende soorten bronwater, alvorens zich uit te spreken over de heilzame werking van dat water.  Mede door deze wetenschappelijke aanpak van de badgeneeskunde, de opleving van de alternatieve geneeswijzen en het ontstaan van een ware fitness-cultuur, kenden de kuuroorden een nieuwe bloeitijd.  Vooral na de Tweede Wereldoorlog werd het kuren meer en meer gemeengoed.  Door de toenemende welvaart en toeristische mogelijkheden, konden mensen zelfs een gezondheidskuur volgen in het buitenland.

Jaarlijks worden er nu in de Europese landen miljoenen mensen in kuuroorden behandeld.  Dit gebeurt echter veel minder dan in het verleden, in het kader van lichaamsverzorging, cultus, religie of vrijetijdsbesteding.  Het gezondheidsaspect staat nu voorop.

Toch zijn de recreatieve genoegens niet volledig vergeten.  Wij kennen nog steeds de sauna en het Turks stoombad.  De badkamer met douche en ligbad in ons huis (duizenden jaren geleden een privilege), behoren nu tot de normale voorzieningen.  Het drinken van water wordt volop gepropageerd.  Zwembaden treft men haast in elke gemeente aan.  Wij nemen vakantie aan de kust en genieten van een zwempartijtje in zee en van de gezonde lucht.  De vele honderden kuuroorden worden thans ook niet meer uitsluitend bezocht door de rijken.

Vandaag kan iedereen van de deugddoende werking van water genieten !