Geschiedenis

De Belgische watervoorziening zoals we die vandaag kennen, is tamelijk recent; maar haar fundamenten gaan vele eeuwen terug.  Het is waar dat wij pas de laatste eeuw grote vooruitgang hebben geboekt.  Toch probeert men al eeuwen lang, op diverse manieren, water op te slaan en te distribueren. 

De eerste primitieve mensen waren sterk afhankelijk van de natuurlijke omstandigheden.  Ze gingen daar wonen waar water te vinden was.  Zij vestigden zich aan de rand van een rivier of in de nabijheid van een natuurlijke bron.  Zodra zij ontdekten hoe water beheerst en gecontroleerd kon worden, overstegen zij deze afhankelijkheid en natuur werd cultuur.

Ongeveer 7000 jaar geleden, ontdekten de mensen dat men water kan vinden door het graven van putten.  Zo verzamelde men in Jericho water in waterputten, die men als bron gebruikte.  In Egypte heeft men putten teruggevonden waarvan de wanden bekleed waren met bamboetwijgen.  Het water werd opgehaald met emmers en lederen zakken.  Men begon in die tijd ook reeds met het aanleggen van waterleidingen door greppels uit de rotsen te houwen of door geulen in het zand te graven.  Later gebruikten de Egyptenaren holle palmbomen voor het aanleggen van waterleidingen.  In China, Java en Japan maakte men leidingen in bamboe.

In 1925 ontdekten oudheidkundigen de stad Mohenjo-Daro (in het huidige Pakistan), daterend van 3000 jaar vóór Christus.  Deze stad was voor haar tijd buitengewoon beschaafd, met een watervoorziening die bijzonder uitgebreid was.  Er waren openbare badinrichtingen met warmwaterinstallaties, badkamers, en zo verder.  En wat nog opmerkelijker was: het gebruikte water werd afgevoerd via een rioleringsysteem, zelfs het regenwater.

De eerste kilometerlange aanvoerleiding werd in Pergamon gebouwd, zo'n 200 jaar vóór Christus.  In het oude Griekenland werden zelfs valleien overbrugd.  De Grieken waren dan ook de eersten om water onder hoge druk aan te voeren waarbij het principe van de communicerende vaten werd toegepast.

Het was pas in het Romeinse Rijk dat de watervoorziening een grote groei kende.  In die periode werd de basis gevormd voor ons huidige bevoorradingssysteem.  De winplaatsen voor water waren zodanig uitgerust dat er een maximale bescherming was tegen verontreiniging van buitenaf.  Het zijn vooral de aquaducten die nu nog tot de verbeelding spreken.  14 aquaducten voerden water naar Rome vanwaar het verdeeld werd over de verschillende stadsdelen.  Vooral de rijken, de thermen en de openbare fonteinen maakten gebruik van dit waterleidingnet.

Na de ineenstorting van het Romeinse Keizerrijk vervoerden de aquaducten lange tijd geen water meer. Hierdoor ging de technische kennis verloren.  De bewoners moesten zelfs dragers inhuren om zich te bevoorraden met water.

Later, in de Middeleeuwen, werden nergens nog waterleidingnetten aangelegd die konden vergeleken worden met de Romeinse bouwwerken.  De mensen waren tevreden met het ophalen van water uit waterputten, zowel in de stad als daarbuiten.  Spijtig genoeg was de hygiëne bij deze openbare putten zo slecht, dat op regelmatige basis epidemieën uitbraken.  De waterputten waren zeer eenvoudig van constructie: het ophaalsysteem bestond uit een touw en een katrol.  Omdat alle huizen in hout waren gebouwd, was het brandrisico zeer groot.  Het putwater werd dan ook hoofdzakelijk gebruikt bij het bestrijden van branden en minder als drinkwater.

Vanaf 1650 begint men in België meer en meer aandacht te besteden aan de watervoorziening.  Om de toenemende verontreiniging tegen te gaan, werden tussen 1650 en 1750 alle putten afgedekt en voorzien van handpompen.  In 1675 werden onder andere in Oudenaarde houten leidingen aangelegd om bronwater te vervoeren.  In Luik werd in 1687 een loden netwerk aangelegd voor de aanvoer van water naar openbare en privé-fonteinen.  Dit netwerk is de voorloper van het huidige leidingnet in Luik.  De oudste nog in gebruik zijnde waterleiding is die van Ieper.  In de 13de eeuw werden in deze stad reeds spaarbekkens aangelegd om water uit de beek op te vangen en via loden leidingen naar het centrum te voeren.  In 1877 werd dit net aangepast aan de eisen van een meer hedendaagse waterleiding.

Vanaf de 17de eeuw ontstond bij de gemeenten meer de behoefte aan openbare leidingnetten.  Verschillende redenen kunnen hiervoor aangehaald worden:

• Door de slechte hygiënische omstandigheden in de steden braken er regelmatig epidemieën uit en was er nood aan zuiver drinkwater.
• De nood aan comfort, onder andere stromend water, werd steeds groter, vooral dan in de nieuwe residentiële wijken, aan de rand van de steden.
• Men wou een betere brandpreventie uitbouwen.

Vanaf 1860 kenden de waterleidingbedrijven in België een snelle ontwikkeling.  Aanvankelijk waren er 24.  Begin 20ste eeuw zijn er in België al meer dan 500 bedrijfjes, voornamelijk in Wallonië waar de aanwezigheid van vele bronnen het winnen van drinkwater eenvoudiger maakt. In het landelijke en vlakke Vlaanderen is dit moeilijker en zijn de financiële middelen beperkter.

Ondanks de wereldwijde verspreiding van de trage zandfiltratie, een techniek die ontwikkeld werd door een zekere dokter Snow, werd het gebruik van oppervlaktewater tot een minimum beperkt.  De rivieren waren toen reeds teveel vervuild en de zuiveringstechnieken stonden nog in de kinderschoenen.  Zuiveringstechnieken zoals de grindfiltratie en de snelle zandfilters werden pas in 1900 ontdekt.  De eerste "moderne" waterproductiecentra ontstonden rond de eeuwwisseling.

Na de eerste wereldoorlog kwam de winning van grondwater via geboorde putten tot ontwikkeling.  Het gebruik ervan bleef aanvankelijk beperkt; de kwaliteit van het water liet ook veel te wensen over.  Wel kreeg men een beter inzicht in de geologische lagen en de watervoerende pakketten.  Het water bevond zich op sommige plaatsen zo dicht onder de oppervlakte dat men het met zuigpompen kon ophalen.

Sindsdien staat de techniek niet stil.  En gelukkig maar: het dagelijks kunnen beschikken over zuiver water is voor ons - Westerlingen - een vanzelfsprekendheid geworden.  Maar laten we niet vergeten, dat het eigenlijk een voorrecht is.